AI trở thành thảm hoạ cho ngành âm nhạc

Xu hướng sáng tác các ca khúc, nhịp điệu, bài nhạc bằng AI đặt ra nhiều thách thức về bản quyền và tính sáng tạo trong nghệ thuật. Liệu AI trở thành thảm hoạ cho ngành âm nhạc không.

Nhạc AI đột nhiên tạo được sức hút tại Việt Nam và trên toàn cầu. Nhờ các công cụ như Suno hay Udio, việc tạo ra hàng loạt tác phẩm âm nhạc, ca khúc, nhịp điệu, lời bài hát với đầy đủ lời, hòa âm và giọng hát chỉ bằng một câu lệnh đơn giản và thời gian chỉ vài phút.

Nền tảng nghe nhạc Deezer đã tiếp nhận hơn 50.000 bài hát được tạo bởi AI được được tải trực tiếp lên nền tảng mỗi ngày, việc có quá nhiều bài hát đăng quá nhanh ảnh hưởng đến hệ thống lưu trữ và việc phân phối cho người dùng trải nghiệm tác phẩm. Ngoài ra, khoảng 60% nhạc sĩ đều dùng các công cụ tạo ca khúc bằng AI, chủ yếu hỗ trợ xử lý âm thanh, tạo lời, tạo nhịp điệu khá giống nhau cho từng bài nhạc.

Thời điểm hiện nay, các công ty âm nhạc và các bạn sinh viên đang theo học tại các học viện âm nhạc đều sử dụng AI để rút ngắn thời gian tạo bản demo, khán giả cũng có thể nghe được ngày càng nhiều tác phẩm được AI sáng tác ngay trên môi trường các nền tảng và so sánh chúng với các tác phẩm cổ điển, kinh điển. Xu hướng này tạo ra việc cạnh tranh gay gắt giữa các tác phẩm nếu muốn thu hút lượng người nghe, đồng thời còn liên quan đến tác quyền, bản quyền của riêng từng ca khúc âm nhạc.

AI không thể làm được cảm xúc chân thật

PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long, Khoa Truyền thông và Thiết kế Đại học RMIT Việt Nam, AI tạo đột biến trong thị trường âm nhạc nhờ hỗ trợ cả những người đam mê âm nhạc chưa được đào tạo bài bản. Ví dụ, một bản hòa âm phối khí yêu cầu chỉ có những nhạc sĩ chuyên nghiệp, cả một đội hoà âm phối khí ngồi nghiên cứu hàng ngày, hàng giờ, hàng tháng để tạo ra tác phẩm hoàn chỉnh, tuy nhiên chỉ cần yêu cầu nội dung và các câu lệnh chi tiết, AI chỉ mất vài phút để sáng tạo hàng loạt phiên bản phối khí, hoà âm khác nhau để trải nghiệm.

“Năng lực tạo ra âm nhạc với nhiều phân khúc khác nhau biến AI thành người tạo ra các tác phẩm âm nhạc đứng đầu trong chức năng như nhạc quảng cáo, nhạc nền video ngắn, sáng tác ngắn nơi âm nhạc không cần quá dài mà cần thu hút bởi các yếu tố nhanh, nhịp điệu ngắn, gây chú ý”, ông Long chia sẻ.

Về mặt cảm thụ âm nhạc đích thực, AI lộ rõ điểm yếu bởi các bài hát thường thiếu cái hồn, thiếu cảm giác tạo ra cảm xúc đánh vào lòng người nghe.

Bản chất, AI hoạt động dựa trên công nghệ tính toán dựa theo xác suất thống kê, bằng cách tổng hợp các mô hình huấn luyện ngôn ngữ khác nhau để sáng tác nhạc. Bất ngờ thuật toán này chỉ dựa vào mô hình âm nhạc sẵn có trước đó, không thể nào thể hiện được tiếng lòng thực tế của người sáng tác, nhạc sĩ ..

AI trở thành thảm hoạ cho ngành âm nhạc

Nó không thể tạo ra điểm chung tiếng lòng của người nghệ sĩ cũng như người nghe vào cùng một điểm chung, một công cụ thì không thể làm được điều mà chỉ có cảm xúc con người mới hiểu và thấu được.

Đặc biệt hơn, AI không thể hiểu được nghệ thuật chân chính của mỗi tác phẩm âm nhạc. Trong khi AI chỉ miêu tả hoàn hảo dựa theo số liệu phân tích xu hướng người nghe, biên tập, viết lại lời, nghệ sĩ lại tạo ra cái đẹp từ sự không hoàn hảo, bởi đó là cảm thụ khác nhau giữa mỗi người, các điểm nhấn, ngắt nhịp từng câu chữ, điều mà AI khó hiểu được ở trình độ hiện tại.

Tóm lại, AI không thể sao chép như một người sáng tác đang chỉnh sửa bài hát theo ý mình, đây là cá tính, là sở trường khác nhau của từng người, trải nghiệm cá nhân và khoảnh khắc thăng hoa trong từng giai đoạn trong cuộc đời con người.

Thực tế, các bạn trẻ ngày nay thích thay đổi bài hát liên tục, do đó các bài nhạc AI sáng tác dù không hay nhưng nó đánh trúng vào tâm lý đó. Chính vì điều đó các nhà sáng tác âm nhạc chuyên nghiệp thường hay bị lãng quên nhanh chóng. Không chỉ ganh đua về lượt nghe, các tác phẩm ra mắt liên tục sẽ gây dựng nhanh tên tuổi, hình ảnh của các nhà sáng tạo nội dung bằng AI trong mắt khán giả thay vì quá lâu mới ra một tác phẩm.

“Giá trị của một sáng tác có nguy cơ bị giảm sút khi nguồn cung nhạc trở nên vô tận”, ông Long nhấn mạnh.

Ngoài ra, các mô hình như Suno hay Udio cho phép AI tạo bài hát dựa vào các tác phẩm âm nhạc mà nó nghe do đó không tôn trọng quyền tác giả. Tại Việt Nam, một số nghệ sĩ, nhạc sĩ đã cảnh báo các tác phẩm của mình bị sao chép để cho thuật toán AI tạo ra các tác phẩm mới với lời hoặc nhịp điệu bị đạo nhái.

Hãy sử dụng AI tạo nhạc có trách nhiệm

Với nghệ sĩ, thay vì tập trung tẩy chay, hãy coi AI như một công cụ hỗ trợ. Xu hướng dùng AI vào các việc xử lý nội dung âm nhạc từ lọc tạp âm, lên ý tưởng và biên soạn lời bài hát đã là trào lưu quen thuộc toàn cầu . Giúp nghệ sĩ sáng tác nhanh hơn, tập trung vào phần “hồn” trong ý tưởng, đưa lời muốn nói, gửi gắm tâm hồn vào tác phẩm, bổ sung phần thiếu của AI.

AI phân tích dữ liệu người hâm mộ, xu hướng các bài hát được nghe nhiều, sở thích theo từng độ tuổi. Từ đó, giúp nghệ sĩ sáng tác các bài hát đúng đối tượng, tạo trải nghiệm phù hợp cho buổi diễn, đánh giá tác phẩm phù hợp biễu diễn cho đối tượng khán giả nào.

Với khán giả nên có cảm thụ bản thân để phân biệt giọng hát người thật với AI. Việc nhận định đầu là tác phẩm do người làm và đâu là do AI giúp tránh bị truyền bá thông tin sai lệch thông qua giọng nói giả mạo người nổi tiếng.

Nguyễn Anh Huy

Nguyễn Anh Huy , 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Bưu Chính Viễn thông, an ninh mạng, Tiến Sĩ.